خانواده و فرزند معلول

خانواده ها چگونه با فشارهای روانی حاصل از تولد یک کودک معلول مقابله می نمایند؟ برخی از خانواده ها هیچ گونه فعالیت مثبت و بارزی در قبال این تولد از خود نشان نمی دهند. بدین سبب می توان تصور کرد که میزان طلاق و خودکشی در این خانواده ها بالا باشد. اما خانواده های زیادی نیز پیدا می شوند که نه تنها با این مشکل مقابله می کنند بلکه آن را به خوبی هم انجام می دهند. این قبیل خانواده ها با استفاده از نیروهای داخلی و خارجی و بهره جویی از این نیروها خود را برای رویارویی با نیازهای ویژه این کودکان تقویت می کنند.

نیروهای داخلی که می تواند کودک معلول را با خانواده اش سازگار سازد داشتن مادری است که از ازدواج خود راضی است و شجاعت و اعتماد به نفس دارد و البته، پدری که حامی خانواده اش است و امنیت مالی، اعتقاد به ارزش ها و ... را برای خانواده خود به ارمغان می آورد. پشتیبانی اقوام و دوستان از والدین این کودکان بسیار حائز اهمیت است. نیروهای خارجی از عوامل مهم در نحوه برخورد والدین با فشارهای روانی به حساب می آیند اما نمی توان آنها را تنها عامل دانست. این منابع مانند مؤسسات اجتماعی، ادارات خدماتی و معلمان ویژه می توانند به نوعی از فشارهای وارده بر والدین بکاهند. تعداد زیادی از والدینی که با مشکلات یک کودک مبتلا به معلولیت شدید مقابله می کنند، با دو بحران جدی مواجه هستند. اول آنکه، آرزوها و رؤیاهایشان برای داشتن یک کودک سالم به باد رفته است و این خود مایه تألم و رنج فراوان و مدام روحی آنهاست. دوم آنکه، زحماتی که یک کودک معلول دارد همانند غذاخوردن، لباس پوشیدن و فی الجمله دیگر کارهای شخصی و اجتماعی او بر دوش والدین می باشد. واضح است این اندیشه که کودک فرآیند طبیعی رشد خود را طی نخواهد نمود و هرگز قادر نخواهد بود یک زندگی مستقل داشته باشد برای والدین بسیار سنگین می باشد.

یکی از فشارهای طاقت فرسای زندگی کودکان معلول، مراقبت های روزانه نظیر غذاخوردن، لباس پوشیدن و ... است. یک کودک وابسته برای ادامه زندگی به کمک های دیگران نیازمند است. توانایی های عاطفی و جسمانی چنین مراقبت هایی برای پرستاران (که معمولاً مادران هستند) رمقی برای سایر روابط و یا فعالیت ها باقی نمی گذارد.

شایان توجه است که تمامی خانواده ها در هفت حوزه مشخص، مسئولیت و وظیفه دارند که عبارتند از:

1ـ حیطه اقتصادی (کسب درآمد، حساب دخل و خرج و ...).

2ـ حیطه تدبیر منزل و مراقبت های بهداشتی (تهیه غذا، پوشاک، امنیت).

3ـ حیطه ساعات فراغت.

4ـ حیطه هویت شخصی (همانند کمک به کودکان تا احساس تعلق نمایند).

5ـ حیطه عاطفی (نشان دادن محبت، همراهی و ابراز عواطف).

6ـ حیطه اجتماعی (کمک به کودکان تا روابط میان گروهی و مهارت های اجتماعی را فرا گیرند).

7ـ حیطه تحصیلی و شغلی (سرپرستی کودکان در انجام تکالیف و کمک به آنان در انتخاب شغل مناسب).

برای نیل به این اهداف، خانواده ها باید:

1ـ درآمدی داشته باشند.

2ـ از اعضای خود نگهداری و مراقبت نمایند.

3ـ به یکدیگر مهر و علاقه نشان دهند.

4ـ به گونه ای رفتار نمایند تا کودکان اجتماعی شده و تحصیل نمایند.

و زمانی که کودکان دچار معلولیت می شوند این مسئولیت ها بزرگ تر و سخت تر می شوند چرا که باید مخارج، وقت و انرژی لازم برای مراقبت از کودک فراهم شود.

خانواده هایی که فرزند معمولی و سالم دارند رفتار و وظیفه خاص خود را دنبال می کنند اما قضیه خانواده کودکان معلول بالکل متفاوت می باشد. هنگامی که این گونه کودکان برای نخستین بار به عنوان معلول معرفی می شوند، غالبا والدین دچار شوک شده و سپس پیش از آنکه با وضعیت پیش آمده خو بگیرند، حالاتی نظیر تکذیب، گناه، خشم و اندوه تمام وجودشان را در بر می گیرد و تقریبا تمامی اعضای خانواده دچار فشار روحی و روانی شده و در بهت فرو می روند. اما باید توجه داشت که والدین مسئولیت ویژه ای دارند تا به کودکان شان کمک کنند و آنها بتوانند با معلولیت خویش سازگاری پیدا نمایند. آنچه بچه های معلول و به طور کلی افراد معلول نیازمند آن می باشند، همدردی، پشتیبانی و تشویق است و نه حمایت بیش از حد و یا ترحم بی حد و حصر. برای حفظ غرور و شخصیت شان باید به آنها اجازه داده شود تا آنجایی که ممکن است کاری برای خود و دیگران انجام دهند. در اینجا باید به مشکلات ویژه برادران و خواهران نیز توجه داشت. آیا وقتی که یک کودک خردسال سعی می کند بر برادر و یا خواهر معلولش پیشی بگیرد و یا از رفتارهای غیر عادی او احساس شرم می کند چه باید کرد؟

در هر حال، در زمان های پیشین، این گونه تصور می شد که والدین مسئول مسائل کودکان و به ویژه مسائل رفتارهایشان می باشند اما باید این حقیقت را درک کرد که والدین کودکان معلول، خود نیز از قربانیان این وضعیت می باشند و آنها را باید به جای سرزنش، مورد حمایت و پشتیبانی قرار داد.